Radyoterapi Sonrası Yutma Sorunları

Screen Shot 2019-09-13 at 14.09.47

Yutma zorluğu (disfaji) boğazdan yiyecek ya da içeceklerin geçmesinde zorluk anlamına gelir. Hastaların bir kısmı yiyecek ve/veya içecekleri yutmaya çalışırken tıkanabilir, öksürebilir veya boğulabilir. Birçok hasta yemek boğazına sıkışmış gibi hissedebilir.

Neden olur?

Disfajiyi özellikle ağız, boğaz veya yemek borusu kanserlerinde görüyoruz. Kanser vücudun bu bölgelerinde oluşup büyüdükçe kanal genişliğini daraltır, bu da yutma zorluklarına neden olur. Buna ek olarak, disfaji bazen kanser tedavilerinden sonra ortaya çıkar. Radyasyon (Işın) tedavisi, bazı cerrahi girişimler, nadiren de kemoterapinin bir yan etkisi olarak görülür. Disfajinin şiddeti hem radyoterapi hem de kemoterapinin dozuna bağlıdır. Radyoterapi ile aynı zamanda kemoterapi alıyorsanız, yutma zorluğu daha kötü olabilir ve daha uzun sürebilir. Radyasyon tedavisi veya kemoterapi sonrasında ağız veya yemek borusunda enfeksiyonlar oluşabilir. Ardından bu bölgeler şişer ve daralır. Yine çoğunlukla kemoterapi nedeni ile ağız kuruluğu (Xerostomia) oluşabilir. Bu durum disfajiyi arttırır.

Ne yapılabilir?

Yan etkilerin giderilmesi, bakım ve tedavinin önemli bir parçasıdır. Buna palyatif bakım veya destekleyici bakım denir. Sağlık ekibinizle, bu tür sorunlar yaşamaya başladı iseniz zaman kaybetmeden irtibat kurmanız, onlara durumu anlatmanız gerekir. Yutma ile ilgili ilk sıkıntı hissettiğinizde tedaviye başlamak gecikmiş bir tedaviden daha başarılı olacaktır. Hatta ağız, boğaz veya yemek borusu kanserlerinde daha radyoterapi ve/veya kemoterapiye başlamadan önce yutma terapisi denilen, yutma esnasında boğulma ve tıkanmadan kaçınmanın yollarının hastaya öğretilmesi gerekir. Bazen yutma zorluğuna ağrı da eşlik eder. Buna odinofaji diyoruz. İlk rahatsızlık hissettiğinizde sağlık personellerine durumu bildirmeniz gerekir, zira zaman geçtikçe tedavi başlamazsa şikayetler artar. Hekim size ağrı ile ilgili ilaçlar planlayacaktır. Ayrıca iltihap varsa buna uygun bir tedavi başlatacaktır. Bunlarla beraber ağız içi hijyenini sağlayacak bazı gargaralar reçete edilecektir. Tedavi edilmeyen veya geç kalınan hastalarda beslenme sorunları başlayacaktır. Bu durum yetersiz beslenmeye, kilo kaybına neden olacaktır. İleri beslenme yetersizliklerinde ek beslenme ürünleri, burun veya karın içi tüp yerleştirme yöntemi ile sizi beslememiz gerekebilir. Tüm bunlar yorucu süreçler olacaktır. Eğer en baştan bu konuda hem siz hem biz dikkatli olursak kolaylıkla bu sıkıntılarla uğraşmamız oluruz.

Yutma güçlüğü çekiyorsanız bir kaç pratik bilgi çok işinize yarayacaktır;

Bir yiyeceği yutmakta sorun yaşıyorsanız farklı yiyeceklere geçmeyi deneyin. Dengeli bir beslenme çok farklı gıdaların alımı ile mümkündür. Günlük almanız gereken kaloriye farklı gıdalarla ulaşabilirsiniz. Yeter ki günlük beslenmeniz protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineralleri içersin. Farklı gıdalar deneyerek en kolay yutabildiklerinize odaklanın. Neleri kolay yutabilirsiniz?

Yoğurt veya puding gibi yumuşak, pürüzsüz yiyecekler. Hem içerik hem tat hemde yeme alışkanlıklarımıza uygun gıdalar bunlar. Yoğurt içerisine sevdiğiniz bir çok meyveyi de ilave edebilirsiniz. Çorbalar, et suyu, tam yağlı süt veya peynir çok iyi seçenekler olacaktır.

Yiyecekleri ezip karıştırmak, içerisindeki parçaları aşağı yukarı aynı boyuta getirmek, çiğneme ve yutmayı kolaylaştıracaktır.

Kuru, kaba ve sert yiyeceklerden kaçının. Ayrıca baharatlı yemekler, çok sıcak yiyecek veya içecekler, alkollü içeceklerden kaçınmalısınız.

Size kuru veya sert gelen yiyecekleri, örneğin ekmeği, et suyu, tereyağı veya sütle ıslatabilir, yumuşatabilirsiniz.

Sıvı ve yumuşak yiyecekler içmek için pipet kullanmak yutmayı büyük ölçüde kolaylaştırır.

Ağrılı yutma sorunlarını yukarıda anlattım, yiyecekleri soğuk veya oda sıcaklığında yemek ağrıyı azaltacaktır.

Yiyeceklerden küçük ısırıkları alın, sonra yavaşça ve iyice çiğneyin. Çok fazla çiğneme gerektiren yiyeceklerden kaçının.

Ağız kuruluğu (Xerostomia) için en iyi öneri bol su içmektir. Doğrudan su içmek söylemesi kolay, uygulaması zor bir öneridir. Bu nedenle hastalarıma suyu aromalandırarak içmelerini öneriyorum. En az dört sürahiniz olsun, bunların birisine salatalık, diğerine nane, diğerine çilek, sonuncusuna da kabuk tarçın koyun ve gün içinde bunlardan için, suyu bu şekilde tatlandırmak su içmenizi büyük ölçüde kolaylaştıracaktır.

Yerken veya içerken dik oturun.

Kilonuzu günlük takip etmeniz çok önemli eğer kilo kaybediyorsanız yüksek kalorili ve proteinli yiyecekleri yemeğe çalışmalısınız. Yumurta, milkshake, güveç güzel seçenekler olabilir. Ancak ilk bir ay içinde 3 kilodan fazla kaybettiyseniz ve iştahınız azaldıysa zaman kaybetmeden sağlık ekibine müracaat edin. Bu hızlı kaybı kendi kendinize durduramayabilirsiniz.

Sonuç olarak, disfaji konusunda erken müdehale ve iyi bakım çok iyi sonuç verir. Bir çok hasta sorun iyice büyüdükten sonra çare aramaya başlıyor ve hemen ilaç önerilmesini istiyor. Disfaji ilacı diye bir ilaç yoktur. Bitkisel ürünlerin de kanıta dayalı, net bir faydası yoktur. Yukarıda yazdığım alışkanlıkları kazanmak zorundasınız. Unutmayın ki disfaji, ağrılı dahi olsa radyoloji ve/veya kemoterapi tedavinizin tamamlanmasından sonra birkaç hafta içinde azalacak ve iyileşeceksiniz.

Ref: ASCO Patient Guidelines, BC Cancer Difficulty Swallowing Guidelines

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s